Ankara'nın Yaşayan Tarihi Hamamönü Yazı: Şebnem Türkoğlu Fotoğraflar: Fotoğraflar: Altındağ Belediyesi Arşivi
Adını tarihî Karacabey Hamamı'ndan alan Hamamönü, Ankaralıların yeni şehirden kaçış noktası. Tarihî Ankara evleriyle çevrili Hamamönü, tarihî dokuya uygun mimarideki kafeleri, restoranları ve dükkânlarının yanında Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi, Taceddin Sultan Camii, Hacı Musa Camii gibi yerlere de ev sahipliği yapıyor.
Ramazan ayında düzenlenen eğlenceleri izlemek üzere yenilenen yüzünü görmeye gittiğimiz Hamamönü, rengârenk ışıklarla bezeli sokaklarında, müzik ve insan sesleri eşliğinde karşılıyor bizi. Şehrin hemen hemen her yerinden insanın bir araya geldiği Hamamönü'nde ansızın geçmişe yolculuk yaparken buluyoruz kendimizi. Yöresel kıyafetleriyle renk renk Osmanlı macuncuları, simitçiler, davulcular, Hacivat ve Karagöz tiplemeleri yüzümüze kocaman bir gülümseme yerleştiriyor. Nereye bakacağımızı şaşırıyoruz bir an için. Çocukluğumuza geri dönmüş gibi her şeyi görmek ve öğrenmek isteyerek kalabalığın içine karışıyoruz.
Ankaralı sanatçılar Sanat Sokağı'nda buluşuyor
Restore edilen veya aslına uygun olarak yeniden yapılan Hamamönü evlerinin bazıları, kafe, dükkân ya da atölye olarak kullanılıyor. Ziyaretçilerin bir kısmı Hamamönü'ndeki onlarca kafede keyifle sohbet ederken bir kısmı da Mehmet Akif Ersoy Meydanı'ndaki konseri takip ediyorlar. Hamamönü'nü henüz yeni keşfetmeye başlayan bizim gibi meraklı ruhlar ise ara sokaklarda restore edilen konakları inceliyor, köşedeki fotoğrafçıya Hamamönü hatırası çektiriyorlar. Ankara'nın bu tarihî semti sadece kafe ve dükkânlarla bezeli turistik bir yer değil elbette. Burası aynı zamanda yaşayan bir mahalle. Restore edilen yapıların çoğu hâlâ ev olarak kullanılmaya devam ediyor. Sanat Sokağı adı verilen bir bölgede ise resim, seramik, tezhip, çini, ebru gibi farklı branşlardan sanatçılar açtıkları atölyelerde çalışmalarına devam ediyorlar. Eski bir gazeteci olan Ziya Buyuk, Sanat Sokağı'nın ressamlarından. Buyuk, Hamamönü'nün Ankara için yeni bir turistik merkez olduğunu söylüyor. “Altındağ Belediyesi'nin hiçbir rant beklentisi olmadan böyle bir yer yapması başlı başına takdir edilecek bir şey. Belediye bize burayı çok cüzi bir kirayla tahsis etti. Buradaki sanatçılar önceden ya başka atölyelerde ya da evlerinde çalışıyorlardı ama şimdi evden sokağa çıkmış olduk. Sokakta vatandaşla temas kurma imkânımız oldu, birçok yeni insanla tanıştık. Gelecekte çok daha fazla tanınacak burası, inanıyorum.”
Kadınlar emeklerini El Ürünleri Pazarı'nda sergiliyor
Her sokak kendine özgü bir ruha sahip. Birinden çıkıp diğerine girecekken bir diğeri çeliyor gönlümüzü. Karar vermekte zorlanırken kalabalığın arasından gördüğümüz El Ürünleri Pazarı yönümüzü belirliyor. İçinde bir açık hava sineması bulunan Belediye Kültür Merkezi'nin yanı sıra kadınlara gelir sağlamak için belediye tarafından bir de El Ürünleri Pazarı yapılmış. Farklı kadın eğitim ve kültür merkezlerine üye olan kadınların hobi ve el becerisi kurslarında öğrendikleri el emeği ürünler, ziyaretçilerle burada buluşuyor. İğne oyaları, tel kırmalar, danteller, kolyeler, giysiler, kışlık yiyecekler, ev aksesuarları ve biblo gibi ürünlerin sergilenip satıldığı bu pazar sayesinde kadınlar ekonomik bağımsızlıklarını kazanmışlar. Burada çalışan kadınlardan biri de çocukluğunu Hamamönü'nde geçiren Ayten Balkaya. El Ürünleri Pazarı'ndan ve Hamamönü'nden bahseden Ayten Balkaya, Hamamönü'nün eski ve yeni hâlini anlatıyor bize: “Burası eskiden çok köhne bir yerdi. Ama şimdi nostaljik bir atmosfer yaratılarak turizme kazandırıldı. Burada çalışmadan önce Altındağ Belediyesi Hanımlar Lokali Eğitim Kültür Merkezi'nde eğitim alıyor, kurslara gidiyorduk ama orada öğrenip yaptıklarımız elimizde kalıyordu. Belediyenin bu pazarı kurmasıyla bütün lokallerdeki kadınlar buradan yararlanıp gelir elde etmeye başladı. Kendi ürünlerimizi halka sunmak, onlarla beraber olmak, övgüler almak hem bizi mutlu ediyor hem de bu sayede kendimizi tanıtmış oluyoruz. Buradaki kadınlar da kendine güvenmeye başladı.”
Hamamönü'nün en görkemli yapıları konaklar
Koca bir mahallenin yenilenmesiyle oluşan Hamamönü'nün çevresinde ayrıca Mehmet Akif Ersoy'un İstiklal Marşı'nı yazdığı ev olan Mehmet Akif Ersoy Edebiyat Müze Kütüphanesi, Taceddin Sultan Camii, Karacabey Hamamı gibi tarihî yapılar da bulunuyor. Beynamlızade, Kabakçı ve Kâmil Paşa konakları ise Hamamönü'ndeki en görkemli yapılardan. Beynamlızade Konağı, Ankara Milletvekili Hacı Mustafa Efendi'den adını almış. Son derece güzel ahşap işlemeleri olan konak, bugün aslına uygun olarak restore edilmiş. Hamamönü'ndeki bir diğer konak Kâmil Paşa Konağı. 19. yüzyılın son çeyreğinde burada yaşayan Ankara Merkez Kumandanı Kamil Paşa'dan ismini alan konak, Mavağa (Mavi Ağa) tarafından inşa edilmiş. Bugün Altındağ Belediyesi tarafından Kültür Evi olarak kullanılan konak, meydanın karşısında yer alıyor. İki katlı konak, büyük bir mutfak ve yemek odasının dışında sekiz odaya, geniş bir avluya ve bahçeye sahip. Birkaç ailenin birlikte oturduğu konakta odalar, gömme dolaplarla bezeli. Bu dolapların bazıları giysileri, yorganları saklarken bazıları da odalardaki banyoları kapatıyor. 1900'lü yılların başında yapılan Kabakçı Konağı ise 1930'lu yıllarda Kabakçı ailesi tarafından satın alındığı için bu isimle anılıyor. Altındağ Belediyesi tarafından satın alınarak Altındağ Kültür ve Sanat Evi olarak restore edilen konakta, kültür-sanat ve edebiyat söyleşileri, resim sergileri düzenleniyor. Tavan ve trabzan işlemeleri son derece etkileyici olan konak, uzun sedirlerle döşeli.
Tarihi Kentler Birliği'nden Hamamönü'ne ödül
Hamamönü'ndeki restorasyon ve sokak sağlıklaştırma çalışmaları, Avrupalı Seçkin Turist Destinasyonu, Tarihî Kentler Birliği'nden proje ödülü gibi uluslararası ödülleri de beraberinde getirmiş. İlk olarak tek bir evden başlanarak sürdürülen çalışmalarla yedi sokak restore edilmiş. Hamamönü'nün restorasyon çalışmaları sırasında pek çok sıkıntı da yaşanmış. Evlerin yenilenmeye başlamasıyla ev sahipleri tarafından çıkarılan kiracılar ve bazı esnaf, düzenleri bozulduğu için tepki göstermişler ama şimdi Hamamönü'nün bugünkü hâlinden çok memnunlar; genci, yaşlısı demeden şehrin her yerinden insanların, yerli ve yabancı turistlerin gelmesinden oldukça mutlular. Sokak sağlıklaştırma projeleri kapsamında yapılan çalışmalarda sokakların trafiğe kapatılması, elektrik tellerinin toprak altına alınması, tabelaların özgün dokuya uyumlu hâle getirilmesi, ferah ve düzenli bir ortam yaratmış. Hamamönü'yle ilgili bilgi aldığımız Altındağ Belediye Başkanı Veysel Tiryaki yapılan çalışmaları şöyle anlatıyor: “Biz bu işe 2008 yılında başladık, şu anda bu projenin üç yılı bitti. Büyük sıkıntılarla ilk olarak Dutlu Sokak'tan elli yıldır yapılmayan bir işle başladık. Dünyanın bütün ülkelerinde bu tarihî doku korunuyor. Bütün ülkelerde en kıymetli yerler eski kent olarak adlandırılan bu yerler ama bizde terk edilmiş ve insanlar apartmanlara taşınmış. Zamanında insanlar sadece eve baksın, ev yıkılmasın diye bu evlerde bedavaya oturuyorlarmış. Ev sahipleri içine birini oturtup gidiyorlarmış. Hamamönü'ndeki evler elli yıldır restore edilmemiş, korunmamış. İnsanların kafasında hâlâ buralar yıkılsa da apartman yapılsa düşüncesi var. Gerçek mal sahipleri burayı terk etmişlerdi, işgalciler oturuyordu. Bütün bunlardan kurtulup, bu bölgeyi alt yapısıyla birlikte kıymetli hâle getirmek için önce vatandaşın inanması lazımdı. Yeni yapılan evlerde tamamen eski yapı sistemini kullanıyoruz. Taş ve ahşap kullanılarak yapılıyor. Şimdi insanlar buralardan yer alma derdinde. Şu anda buradan yer alan bazı firmalar var. Ayrıca Hamamarkası'nda da 70 binalık bir alan yapılıyor.”
Ankara'nın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Hamamönü, Osmanlı döneminden beri köklü aileleri ve ünlü sanatçıları ağırlamış. 1970'li yılların sonlarına kadar önemini koruyan semt, zamanla terk edilmeye başlanmış. Altındağ Belediyesi'nin başlattığı çalışmalarla uzun yıllar kaderine terk edilen Hamamönü, gülen yüzüyle yeniden Ankaralıların gözde yerlerinden biri hâline geldi. Restorasyon, rekonstrüksiyon ve sokak sağlıklaştırma çalışmalarıyla canlanan semtte şimdi yılın her ayı, günün her saati yaşam var. Özellikle üniversite öğrencilerinin yoğun ilgi gösterdiği Hamamönü'nde semtin yaşlı sakinlerini kapı önünde tavla oynarken, çaylarını yudumlarken ya da komşusuyla sohbet ederken görebilir, dilerseniz www.hamamonu.com.tr'de adresinde Hakkı Bey Amca'dan eski Hamamönü'nü dinleyebilirsiniz. Gelin siz de bu yaşayan mahalleye konuk olun ve çayınızı bu tarihî dokuda yudumlayın.