Hırıstiyanlığın Kurulduğu Şehir İznik
KENTTARİHİ Yazı: Mehmet Ali Kılıçbay Fotoğraflar: Faruk Akbaş Hırıstiyanlığın Kurulduğu Şehir İznik Anadolu coğrafyası, çok erken tarihlerden itibaren sayısız kentin kurulmasına tanıklık etmiştir. Dünyanın ilk kentsel yerleşimlerinden olduğu bilim dünyasında kabul edilen Çatalhöyük'ten binlerce yıl sonra kurulmalarına rağmen, Batı Anadolu'daki kentler de dünyanın ilkleri arasına girmektedirler. Kuzeybatı Anadolu'daki Ancore veya Helicore kenti bunlardan biridir. Trakya kökenli savaşçı halklardan biri olan Misyalıların, Anadolu içlerine girişleri esnasında tahrip ettikleri bu kentten hiçbir iz kalmadığı için kuruluş tarihi bilinememektedir. Kentin asıl kuruluşu MÖ 4. yüzyılda gerçekleşecektir. Büyük İskender'in genç yaşta ölmesi üzerine, onun muazzam imparatorluğu, generalleri arasındaki kanlı savaşların sonunda paylaşılmıştır. Diadokhos (ardıl, veliaht, mirasçı) Savaşları denilen ve MÖ 323-281 arasında süren bu uzun kardeş kavgasında başrol oyuncusu olan İskender'in Makedonyalı generallerinden Antigonos Monophtalmos (tek gözlü Antigonos), MÖ 306 yılında kendini Asya, yani Batı Anadolu Kralı ilan etmiş, Bitinya'daki (Marmara Bölgesi), harap Helcore kentinin üzerinde, MÖ 316 yılında kendi adını taşıyan Antigoneia kentini kurmuş ve bu arada kentin eski planını muhafaza ettiği gibi, bazı eski binalardan da yararlanmıştır. Kent kurulmuştur ama iç savaş sürmektedir. Diğer generallerden bazıları Antigonos'a karşı birleşirler ve onu yendikten sonra topraklarını Trakya Kralı Lysimakhos'a verirler. Oda yenik kralın kentinin adını değiştirir ve Nikaia olarak adlandırır. Bu ad, hem yeni kralın karısının adıdır hem de "zafer" anlamına gelmektedir. Kentin kuruluşuna ilişkin bir de söylence vardır. Buna göre; burası, Büyük İskender'in ordusunda savaşan ve Spartalılarla Persler arasındaki ünlü Thermopylae Savaşı'nın geçtiği yerin yakınındaki Nikaia kentinden insanlar tarafından inşa edilmiştir. Kent, müthiş bir topografik düzen içinde kurulmuştur. Kare biçimli olan Nikaia'nın çevresi 16 stadion (1 stadion = 200 metre) uzunluğundadır ve her kenarda bir tane olmak üzere dört kapısı vardır. Sokaklar, birbirlerini dik açıyla keserler ve böylece merkezdeki anıttan kentin dört kapısı da görülür. Bir yangında tahrip olan bu anıt, gymnasium'un içinde varlığını sürdürmektedir. Bu yapı, Roma'nın Bitinya Valisi genç Plinus tarafından daha görkemli bir hale getirilerek restore ettirilmiştir. Galatya (merkezi Ankara olan bölge) ile Frigya arasında önemli bir kavşakta bulunan kent, MÖ 74 yılında Roma tarafından işgal edilmesine rağmen gelişmesini sürdürmüş, hatta yeni surlara, bir tiyatroya, hamamlara ve tapınaklara kavuşmuştur. Ticaret yollarının birleştiği noktadaki elverişli konumu MS 4. yüzyılda bozulduysa da, Roma İmparatorluğu'nun MS 395'te ikiye bölünmesinden sonra, artık Bizans'ın (Doğu Roma) başkenti Konstantinopolis'e (İstanbul) çok yakın olan Nikaia'nın şanlı günleri başlamış ve kent muazzam bir imar faaliyetine sahne olmuştur. 12 Yolculuk