ÇEVREGÜNLÜĞÜ Yazı: Nilüfer Araç WWF-Türkiye, Karadeniz Eğitim Kutusu Projesi KARADENİZ ÇOCOKLARINDIR
Dünyanın en ilginç jeolojik değişim süreçlerinden birine tanık olan Karadeniz, genç bir denizdir. 7 bin yıl kadar önce İstanbul Boğazı'nın oluşmasıyla Akdeniz'in tuzlu sularının Karadeniz sularına karışması, o zamanlar bir tatlı su gölü olan Karadeniz'i günümüzdeki hâline getirmiştir. Bu süreçle birlikte meydana gelen, oksijenden yoksun hidrojen sülfür tabakası, 150 metreden daha derinlerde yaşayan canlıların gelişmesini engellemiştir. Kendisine has bu özelliklere rağmen biyolojik çeşitliliği Akdeniz kadar zengin olmayan Karadeniz, yine de balık, memeli, bitki, omurgasız olmak üzere toplam 3 bin 774 canlı türüne ev sahipliği yapar. Böylesine özel bir coğrafyaya ve biyolojiye sahip olan Karadeniz, kendisini çevreleyen Bulgaristan, Gürcistan, Romanya, Rusya, Türkiye ve Ukrayna'dan oluşan toplam altı ülkede yaşayan 300 milyon insanı kıyılarında barındırır.
İnsanoğlu her alanda olduğu gibi Karadeniz'de de sorunlara neden olan biricik kaynak konumundadır. Karadeniz'in karşılaştığı sorunların, sadece kıyısında yaşayan insanların sorumluluğu altında olmadığını da unutmamak gerekir. Doğu Avrupa'nın beş büyük nehri olan Dinyeper, Dinyester, Don, Kuban ve Tuna, Karadeniz'e akarken binlerce ton atığı da Karadeniz'e sürüklemekte, gemi taşımacılığı ile birlikte gelen petrol kirliliğine ve balast sularıyla taşınan yabancı tür girişine de maruz kalmaktadır. Tüm bu sorunların, Karadeniz'de yaşayan sekiz sucul bitki, bir sünger, bir denizanası, iki halkalı solucan, bir denizyıldızı, yirmi dokuz kabuklu türünün neslinin tehlike altına girmesine neden olduğu tespit edilmiştir. İstatistiklere göre; Karadeniz'de 1950'lerde ekonomik değeri olan türlerin sayısı yirmi altı iken günümüzde bu sayı beşe düşmüştür. 2000 yılında 373 bin ton hamsi avlanırken 2008'de bu sayı 155 bin tona düşmüştür.
Sahip olduğumuz değerler hızla tükenirken çeşitli kurum ve kuruluşların yapmış oldukları çalışmalar Karadeniz için her zaman umut ışığı olmuştur. Tüm ülkelerin sorumluluğu altında olan doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir kullanımı çerçevesinde kamuoyunun bilinçlendirilmesi de her zaman büyük önem taşımaktadır. “Bugünün çocukları geleceğin karar vericileridir.” diyerek başlatılan “Karadeniz Eğitim Kutusu” projesi de bu amaçla hayata geçirilmiştir. Karadeniz Eğitim Kutusu projesi, Coca-Cola ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından 2006 yılında başlatılan, “Her Damla Değer Katar” projesinin Doğu Avrupa ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nda (CIS) desteklediği çeşitli alt projelerden bir tanesidir. Karadeniz Eğitim Kutusu projesi için; Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü, Karadeniz'in Kirliliğe Karşı Korunması Komisyonu (BSC), Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF-Türkiye) ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) bir araya gelerek Karadeniz'in sorunlarının, çocukların bilinçlendirilmesiyle çözülebileceği hayaliyle bu projeyi hayata geçirdiler.
Karadeniz Eğitim Kutusu projesi kapsamında; Karadeniz'in hayranlık verici ekosistemini, sularında yaşayan canlılarını anlatan, Karadeniz'in sorunlarına dikkat çekilmesini sağlayan bir eğitim seti hazırlandı. Kutunun içeriği yedi bilim insanı, üç eğitim uzmanı, iki editör tarafından güncel araştırmalardan derlenen bilimsel veriler ışığında oluşturuldu. Karadeniz Eğitim Kutusu'nda yer alan bilgilerin, eğlenceli oyunlarla aktarılması için etkinlik önerileri sunularak, posterler ve oyun kartlarıyla da içerik zenginleştirildi. Kutuyu açan eğitimcilerimiz, beş ana bölümden oluşan “Öğretmen El Kitabı”, altı farklı oyun oynanabilen “Karadeniz'de Yaşam Kartları”, Karadeniz'in coğrafi konumunu gösteren “Harita Poster”, Karadeniz'de yaşayan türleri gösteren “Canlılar Posteri” ve rahatlıkla etkinlik kâğıtlarını çoğaltabilmelerini sağlayacak bir CD ile karşılaşacaklar. Kutunun kendisine sahip olamayanlar da içerisinde bulunan tüm materyallere www.karadenizkutusu.org adresinden ulaşabilecekler. Millî Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü'nün katkılarıyla Karadeniz'e kıyısı olan illerde yaygınlaştırma çalışmaları başlatıldı. Daha sonraki senelerde Karadeniz'e kıyısı olan diğer ülkeler de kendi dillerinde hazırlanmış Karadeniz Eğitim Kutu'larına sahip olacaklar ve eğitim seti tüm Karadeniz kıyısı boyunca yaygınlaşmış olacak. Eğitim setini kullanacak öğretmenler aracılığıyla ilköğretim çağındaki çocukların Karadeniz'i yakından tanıyan, önemseyen ve koruyan birer yetişkin olması, Karadeniz için büyük umut taşıyor.