Eski İran'ın Yeni Yüzü Tahran
KENTTARİHİ Yazı: Mehmet Ali Kılıçbay Eski İran'ın Yeni Yüzü İran'ın en ünlü ve tarihi şehirlerinden Rey'in kuruluşu, bundan 5 bin yıl öncelerine gitmektedir. MÖ 626'da Zerdüşt'ün (eski İran peygamberlerinden) doğduğu bu kent, "1001 Gece Masalları"nın çok ünlü halifesi Harun er-Reşid'den başka, büyük hekim er-Razi'nin de memleketidir. Abbasi halifeliğinin Bağdat'tan sonra ikinci büyük kenti olan, Büveyhilere ve Selçuklulara başkentlik eden bu görkemli şehrin, 7-8 kilometre kadar dışında Tahran adında bir köy bulunmaktaydı. Elbruz Dağı'nın eteklerine yaslanmış olan bu köy, erken tarihlerden itibaren güneyin sıcağından kaçıp Tahran mağaralarda ve yarı mağaralarda oturduğu bu ilginç kentte halk, hala aşiret düzeninde yaşamakta ve her mahalle bir aşiretin denetiminde olduğu için, kimse mahallesinden pek ayrılamamaktadır. Tahran, Rey şehrinin 1228'de Moğollar tarafından tahrip edilmesinden sonra bu büyük kentin baskısından kurtulacak ve önem kazanmaya başlayacaktır. Rey halkı, artık daha güvenli olan Tahran'a yerleşmektedir. Kastilya Kralı'nın elçisi olarak Timur'a giden Ruy Gonzales de Clavijo, 1404 yılında geçtiği bu kenti büyük bir şehir olarak biraz serinlemek isteyenlerin sığınağı olmuştur. Ama kimse o sıralarda onun bir gün İran'ın başkenti olacağını düşünmemiştir. Düşünmemiştir, çünkü dünyanın en eski imparatorluklarından olan İran, o denli görkemli başkentlere sahip olmuştur ki yanlarında bu küçük köyün esamesi bile okunmaz. Kariyerine bir köy olarak başlayan Tahran, İran'ın müthiş tarihinden habersiz bir şekilde gene de yavaş yavaş bir kent olmaya doğru ilerlemiştir. Buradan ilk kez, 1220 yılında Y akut adında bir yazar söz etmiştir. Ona göre Tahran; 12 mahalleden oluşan büyücek bir ticaret merkezidir. Ancak halkın çoğunun betimlemekte ve Rey'in de artık terk edilmiş olduğunu bildirmektedir. Tahran'da Timurlu hanedanına ait bir saraydan da söz etmektedir. Kentin kuzeyine inşa edilen bu saray, Tahran'ın Timurlular döneminde kuzeye doğru gelişmesine neden olacaktır. Ve kuzeye doğru bu ilerleme, bugüne kadarki Tahran tarihinin hiç değişmeyen öğelerinden biri olacak, kentteki sosyal dağılım bu ilerleme ile sürekli değişecektir. Safevi hanedanının ikinci hükümdarı Şah Tahmasp'ın ünlü Pazar'ı ve 114 kulesi olan (Kur'an'daki surelerin sayısı kadar) bir sur inşa ettirmesiyle, Tahran, İran'ın 14 Yolculuk