Mantar Zehirlenmesi ve Karaciğer Nakli
YOLCULUKTASAĞLIK Yazı: Doç. Dr. İbrahim Barut SDÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Fotoğraflar: Faruk Akbaş Mantar Zehirlenmesi ve Karaciğer Nakli Halk arasında "şapkalı mantarlar" gibi isimlerle anılan mantarlar, mantarlar (fungi) alemi içerisinde incelenirler. Çoğu insan, mantarların bitki olduğunu düşünmektedir, ancak mantarlar bitki değildir. Çünkü mantarlar kendi besinlerini üretemezler. Dünyanın her yerinde bulunurlar. Fazla nemli yerlerde daha çokturlar. Yeryüzünde 1,5 milyon kadar mantar türü olduğu düşünülmekteyse de günümüzde sadece 69 bin kadar tür tanımlanmıştır. İnsanların şapkalı mantarları kullanımıysa paleolitik (yontma taş) döneme değin uzanır. Tarihsel kayıtlar, şapkalı mantarların pek de iyi niyetli olmayan amaçlar için kullanıldıklarını ortaya koymaktadır. II. Claudius ve Papa VII. Clement'in, düşmanları tarafından zehirli bir mantar türü olan "amanita"yla zehirlendiği yazılmıştır. Bir efsaneye göre de Buddha, bir köylünün ona sunduğu, toprak altında yetişen bir mantarı yediği için ölmüştür. Doğal mantarların çoğu zehirli olduklarından, özel yetiştirilen kültür mantarlarını yiyecek olarak kullanmak daha güvenlidir. Kültür mantarı, yenebilen bir mantardır. Bazı yabani mantarlar doğadan toplanıp yenebilir. Fakat doğal yetişmiş mantarları toplayan kişi, bu konuda uzman olmadığı takdirde, zehirlenme ve ölümlerle karşılaşılabilir. Çünkü bazı mantarların çok küçük bir miktarı bile insanı öldürecek kadar zehirlidir. Zehirli mantarları zehirsizlerden ayırmak için genel bir kural yoktur. Yenebilen doğal mantarlar ve zehirli mantarlar yan yana yetişebilirler. Bazı yenebilen mantarlar ve zehirli mantar türleri birbirine o kadar benzer ki bunu ancak bir mantar bilimci ayırt edebilir. Zehirli mantarların tadı, yenebilen mantarlarınkinden farklı değildir. Etinin rengi, kokusu ve tadı ile bir mantarın zehirli olup olmadığı anlaşılamaz. Ayrıca, mantarlar hakkındaki yanlış inançlar da zehirlenme olaylarını artırıcı etki yapar. Yanlış inanışlar -Yoğurtla yenen mantar zehirlemez. -Pişirilen mantarda zehir yok olur. -Mantarın zehri, sirkeli ve tuzlu suda kaynatılarak alınır. -Kurutulmuş mantar zehirlemez. -Çayırlarda yetişen mantarlar zehirli değildir. -Koparıldığında rengi değişmeyen mantar zehirsizdir, iç kısmı mavileşirse zehirlidir. -Ağaçlardaki mantarlar zehirsizdir. -Zehirli mantar gümüş kaşıkla pişirilirse, kaşık kararır. -Salyangozlar zehirli mantar yemez. Bunların tümü yanlış inanışlardır. Ülkenin hangi bölgesinde yetişirse yetişsin, doğadan toplanan mantarlar kesinlikle tüketilmemelidir. Çünkü zehirli mantarları zehirsizlerden ancak uzmanlar ayırabilir. Normal bir vatandaş, bunları asla birbirinden ayıramaz. Mantar zehirlenmelerinin hastalar için ölümcül sonuçları olabilir. Zehirli mantarlar arasında bulunan "amanita phalloides", genellikle hastaların bir yoğun bakım ünitesinde tedavisini gerektiren ciddi zehirlenmeye yol açabilir. Zehirlenme vakalarının eğitim-araştırma veya üniversite hastanelerine sevk edilmesi gereklidir. İlk 24-48 saat içinde yapılan panzehir ve karbon filtreli diyalizin, toksini engelleyici etkisi vardır. Bu yüzden karaciğeri etkilenen vakaların bu merkezlere sevk edilmesi gereklidir. Karaciğer yetmezliği ağırlaşan vakaların da tek bir merkezde toplanmaması, nakil merkezlerine dağıtılması gerekmektedir. Bu hastaların karaciğer yetmezliği bazen çok ağır seyrettiği için, vakaların bir yere toplanması da doğru değildir. Zehirlenme belirtisi Zehirlenme belirtileri mantardaki zehrin niteliğine göre değişir. Belirtiler bazı türlerde iki saat, bazılarında ise beş saatte ortaya çıkabilir. Belirtilerin iki saat içinde ortaya çıkması hafif, beş saat içinde ortaya çıkması 118 Yolculuk