İstanbul'u Gözlemlemek ve İzmir'i Planlamak
SAYFALARDAYOLCULUK Yazı: Fatih Balkış İstanbul'u Gözlemlemek ve İzmir'i Planlamak M odern mimarlığın en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Charles-Edouard JeanneredGris (1887-1965), bilinen adıy la Le Corbusier, planladığı kent tasarımlarıy la, şehirciliğe getirdiği y aklaşımlarla, y irminci y üzy ıl boy unca pek çok çağdaşını etkilemiş ve önemli düşünceler bırakmıştır ardında. Kentsel sorunların, insanların y aşay ışlarından kay naklanan düzensizliğin esas nedeni olduğu vurgusundan y ola çıkarak bir anlamda ütopy acı bir düşünür gibi, bilinen pek çok kenti y eniden tasarımlama işine girişir Le Corbusier. Y aşamı boy unca üç farklı düzlemde geliştirdiği kent tasarımlarını Paris, Cezay ir, Pencap, Rio, Brezily a ve İzmir örneklerinde görmek olasıdır. Bu ütopy alarını Çağdaş Kent, Işıy an Kent ve son olarak Endüstriy el Çizgisel Kent kuramlarında detay landırmay a gitmiştir. Corbusier'in ana düşüncesi, mimarlık ve planlamanın sosy al değişime y ol açacağı fikridir. Burada kentte y aşay an insanların birey sel kararlarından çok, ülkede oluşturulacak bir üst komitey le, y ukarıdan bir planlama merkezinin tüm mimari süreci hazırlaması ve uy gulaması öngörülür. Sözgelimi 3 mily on kişi için Çağdaş Kent'i zamanın kentlerine bir alternatif olarak önermiştir. Eski kentlerin çürümüş durumunun fiziksel ve ruhsal hastalıklara y ol açtığını ifade eden Le Corbusier, hijy enin ve ruh sağlılığının kentlerin y apısıy la ilgisi olduğunu belirtmiştir. Dolay ısıy la çağdaş kent, topluma gerçekçi bir idari sistem aracılığıy la düzen ve refah getirecek olan sanay ici, bilim adamı ve sanatçılardan oluşan bir elit grup tarafından y önetilecektir. Le Corbusier, önerisinin evrensel olarak uy gulanabileceğini çünkü herhangi bir politik görüş içermediğini, bununla da tüm toplumsal ve ekonomik sorunlara y anıt olabilecek teknik bir çözüm olduğunu vurgular. Ancak bu kent tasarımında sınıfsal farklılıklar göze çarpmaktadır. Merkeze bağlı ve değiştirilemez ve kişiy e özel kılınamaz dev gökdelenler ve y alnızca üretimi maksimum seviy ey e çıkarmak için fabrikalara açılan y ollar, nakliy e olanakları gibi ekonomik öncüller baskın görünmektedir. Bu ütopy a bize tam da makineleşme çağının tipik bir izdüşümünü verirken, dönemin ekonomik koşulları ve y aklaşan Büy ük Buhran dönemi, Corbusier'in tavrını bir ölçüde değiştirmiştir. Y eni bir bakış açısıy la, sınıfsız bir toplum y aratma düşüncesiy le, Işıy an Kent tasarımını gündeme getirir. Bu tasarımda kentin y erleşimi insanlara daha fazla özgürlük alanı tanıy acak şekilde düzenlenmiştir. Spor alanları, kreşler ve parklar bu tasarımın merkezinde bulunmaktadır. Son olarak Işıy an Kent için önerdiği sınırsız biçimde uzay an çizgisel form, onun 1929'da Güney Amerika'y a y aptığı gezi sırasında Rio de Janeiro'nun doğal çizgisel formundan esinlenmesinden kay naklanır. Burada tarif edilen çizgisel kent, y ine çizgisel bir forma sahip olan Işıy an Kent'ten farklıdır; çünkü Işıy an Kent'teki idari, ticari ve endüstriy el fonksiy onları içermez. Bu kent, Le Corbusier'in modern endüstrinin temel gereksinimi olan hammaddenin ve imal edilmiş ürünlerin taşınmasına hizmet eder. 108 Yolculuk