Aile Planlaması ve Doğum Kontrol Yöntemleri
YOLCULUKTASAĞLIK Yazı: Doç. Dr. Mekin Sezik Aile Planlaması ve Doğum Kontrol Yöntemleri Sık Sorulan Sorular - 1. Bölüm SDÜ Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. İbrahim Barut SDÜ Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi B u ayki yazımızda, konunun genişliğini göz önüne alarak, sıkça karşılaştığımız soruları cevaplayarak bilgilendirmeyi uygun bulduk. Siz sayın okuyucularımızın bu konuyla ilgili başka soruları olursa, e-posta göndererek bizlere iletebilirsiniz. - Aile planlaması, çocuk sayısının kısıtlanması anlamına mı geliyor? Bu tanım son derece yetersiz. Aile sağlığının korunması için doğurganlığın düzenlenmesi amaçlanmaktadır. Bunun için, eşlerin istekleri ön planda tutularak hizmet verilmektedir. Çocuk sayısına dair bir yönlendirme bulunmamaktadır. Aslında ana hedef, anne ve bebek ölümlerinin azaltılmasıdır. - Aile planlaması ile anne ölümleri arasındaki bağlantı nedir? Çok ve sık (iki yıldan az ara ile) doğum yapılması, anne ve çocuk ölüm oranlarını artırmaktadır. İstenmeyen gebeliklerin sonlandırılmasına bağlı sorunlar da yaşanabilir. Aile planlanması, koruyucu rol üstlenerek anne-bebek ölüm ve hastalık oranlarını azaltmaktadır. - Aile planlaması ile doğum kontrolü farklı kavramlar mı? Doğum kontrolü, çeşitli yöntemlerle gebeliğin önlenmesidir ve aile planlaması hizmetlerinin bir ayağını oluşturmaktadır. - Şu an çocuk istemiyoruz. Ne yapmalıyız? Etkili korunma için modern doğum kontrol yöntemleri önerilmektedir. Birçok modern yöntem bulunmaktadır: hormonal yöntemler (doğum kontrol hapı, iğneleri, cilt altı implant), rahim içi araçlar (spiral), bariyer yöntemleri (diyafram, kondom), sperm öldürücüler (fitil, jel, köpük). Kadınlarda tüplerin, erkeklerde sperm kanallarının bağlanması ise kalıcı yöntemlerdir. Her yöntemin kendine has yan etkileri ve riskleri bulunmaktadır. Bu nedenle, danışmanlık hizmetleri önem taşımaktadır. Yaşınız, aile öykünüz, tıbbi durumunuz da değerlendirilmelidir. Bu hizmetler, Sağlık Bakanlığı'na bağlı Sağlık Ocakları ve Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması (AÇSAP) Merkezleri'nde ücretsiz olarak verilmektedir. Ayrıca kamu ve üniversite hastaneleri ve özel sağlık merkezleri ile muayenehanelere de başvurabilirsiniz. Yöntemler hakkında bilgi ve fikir sahibi olmanız yararlı olmakla beraber profesyonel destek almanız önemli olabilir. - Geleneksel doğum kontrol yöntemleri etkili midir? Takvim yöntemi, dışa boşalma gibi geleneksel yöntemler, belirli etkinlik oranına sahip olmakla beraber, öngörülebilir ve sürekli korunma sağlamamaktadır. Bir avantajı, yan etkilerinin az olmasıdır; ancak istenmeyen gebelik oranları da kabul edilemeyecek derecede yüksek olacaktır. - Kondom (prezervatif) kullanımının yan etkisi yok, diyebilir miyiz? Evet; ancak lateks alerjisi sorun olabilir. Cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı belirli koruma sağlayabilir. Yine de istenmeyen gebelik oranı kısmen yüksektir (yıllık % 10 civarı). Bu nedenle, uzun süreli kullanımda etkinlik nispeten düşüktür. - Peki ya doğum kontrol hapları? Bunlar, düzenli kullanıldığında yüksek etkinliğe sahiptir (yıllık % 99 ve üzeri). Ülkemizdeki preparatlar, sentetik östrojen ile bir arada progesteron hormon türevleri içermektedir. Birden fazla mekanizmayla etki 120 Yolculuk